Cmentarz na Rossie

Cmentarz na Rossie
Cmentarz na Rossie

Cmentarz na Rossie – jedna z czterech najbardziej znaczących polskich nekropolii narodowych. Rossa została założona w 1769 roku, jednak cmentarz został oficjalnie zalegalizowany przez władze miejskie dopiero w 1801 roku jako cmentarz parafialny kościoła Wniebowstąpienia Pańskiego.

Najważniejszą bodaj częścią Wileńskiego cmentarza na Rossie jest część wojskowa, na której spoczywają Marszałek Józef Piłsudski, jego matka i najwierniejsi żołnierze. Na grobie marszałka pozostawiono skromną inskrypcję “Matka i serce syna” i prosty krzyż. Nie widnieją tam ani nazwiska ani daty. Warto wspomnieć, że aż do drugiej wojny światowej przy grobie marszałka pełniono honorową watrę, aż do samego końca:

"Matka i Serce Syna"
"Matka i Serce Syna"

Kapitan Bohatyrewicz stanął przed płytą i zakomenderował:

– Ostatnia warta przy grobie serca marszałka i jego matki do szeregu wstąp! … W prawo zwrot! … Do wartowni marsz! … Z megafonów ulicznych dochodziły dźwięki marsza legionowego. Słychać było słowa prezydenta miasta, iż Wilno bronione nie będzie. Wojsko Wycofuje się na Litwę. (Czesław Grzelak – “Wilno-Grodno-Kodziowice”)

Żołnierze nie złożyli broni. Nawet dziś na nagrobkach, również na płycie grobowej serca marszałka i jego matki, można zobaczyć ślady po kulach.

Poza tym, że cmentarz na Rossie przedstawia ogromną wartość historyczną, jest też wyjątkowy z artystycznego punktu widzenia – najpiękniejsza rzeźba wileńskiej nekropolii to Anioł Śmierci na grobie Izy Salmonowiczówny (zdjęcie).

Anioł Śmierci
Anioł Śmierci

Na Rossie znalazło spoczynek wiele wybitnych osobistości zarówno narodowości polskiej, jak i litewskiej. Pochowani zostali tu między innymi: Franciszek Smuglewicz, najsłynniejszy z wileńskich malarzy przełomu XVIII i XIX wieku, wybitny historyk, profesor Uniwersytetu Wileńskiego i nauczyciel Adama Mickiewicza – Joachim Lelewel, poeta Ludwika Kondratowicza, znany też jako Władysław Syrokomla, Eustachy Tyszkiewicz – archeolog i pisarz, dzięki któremu założono w Wilnie Muzeum Starożytności, Antoni Wiwulski – twórca krakowskiego pomnika Grunwaldzkiego. Większość nagrobków to już zabytki, na których renowację ciągle brakuje funduszy, choć dzięki akcjom typu “Warszawskie Powązki – wileńskiej Rossie” niektóre z pomników już odremontowano. Mimo wszystko aż żal patrzeć, jak wiele tych prawdziwych dzieł sztuki po prostu niszczeje

Wzgórze Literatów
Wzgórze Literatów

Warto wiedzieć, że za czasów radzieckich zabytkowe pomniki były uszkadzane celowo i z premedytacją, co również ma wyraźne odzwierciedlenie w obecnym stanie nagrobków i rzeźb. W latach 80-tych zaistniał też inny problem – powstał projekt budowy drogi (tak, normalnej drogi asfaltowej) przez środek cmentarza, co byłoby tragiczne w skutkach. Na szczęście, dzięki sprzeciwom ludności i mediów, projekt zarzucono.

Nadal możemy przechadzać się po cmentarnych alejkach, wśród grobów nawet jeśli nie znanych, to na pewno bliskich naszym sercom. Bardzo trafnie nastrój cmentarza na Rossie oddają słowa artysty malarza Edwarda Pawłowicza: “Ocieniony wiekowymi sosny i zieloną dąbrową brzóz i dębów, urozmaicony falistością gór i dolin, o tajemniczej głębi cieniów, o ginących w sinej dali widokach jakby pozujących dla malarza, zdawałby się być raczej parkiem jakiejś królewskiej rezydencji, niż miejscem smutku, niż rezydencją śmierci, gdyby nie cisza uroczysta i rzewna”.

Szukasz dobrego przewodnika po Wilnie? Wybierz najlepszy!

Równie ciekawe:

  1. Wieża telewizyjna
  2. Pałac w Werkach
  3. Kilka słów

1 thought on “Cmentarz na Rossie”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *