Uniwersytet Wileński

Uniwersytet Wileński
Uniwersytet Wileński

Uniwersytet Wileński – jedna z największych wyższych uczelni w Europie Wschodniej, zdecydowanie największa i najbardziej prestiżowa na Litwie. Uniwersytet założony przez króla Stefana Batorego w 1579 roku jako Akademia i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego (łac. Academia et Universitas Vilnensis Societatis Jesu). W tym samym roku uczelnia została oficjalnie uznana przez papieża Grzegorza XIII. Początkowo działały tu trzy wydziały: filozoficzny, teologiczny i prawniczy, a językiem wykładowym była łacina.

Lata świetności uczelni przypadają na wiek XVII. Z uniwersytetem związane były wtedy postaci bardzo ważne dla polskiej, litewskiej i europejskiej kultury, sztuki i polityki, między innymi Wojciech Wijuk Kojałowicz – polski teolog, autor pierwszej “Historii Litwy”, Marcin Śmiglecki – autor popularnego w całej Europie podręcznika logiki, wykorzystywanego m.in. w Oxfordzie.

Akademia Wileńska była bardzo ważnym centrum kontrreformacji. Jej wykładowcami i pierwszymi rektorami byli Piotr Skarga – autor Kazań sejmowych i Jakub Wujek, który przełożył Biblię na język polski.

W XVIII wieku, za sprawą polskich jezuitów, na uczelni tej opracowano zasady gramatyki i ortografii jęz. litewskiego i rozpoczęto wydawanie pierwszych książek w tym języku. W 1753 roku utworzono tu obserwatorium astronomiczne, a przy nim wydział fizyki i astronomii.

Dziedziniec Wielki
Dziedziniec Wielki

Po kasacji zakonu jezuitów uczelnia została przemianowana na świecką i została podporządkowana Komisji Edukacji Narodowej, otrzymała wtedy miano Szkoły Głównej Litewskiej. Główne elementy reformy, to zmiana języków wykładowych na polski i litewski. W okresie od reformy  do rozbiorów Rzeczypospolitej, uczelnia ta przeżyła krótki okres ponownego rozkwitu – Uniwersytet Wileński posiadał wtedy najlepszy w Rzeczypospolitej wydział medyczny.

Po rozbiorach uczelnia na krótko straciła statut szkoły wyższej, lecz wkrótce znów otrzymała tą rangę, stając się, za zgodą cara Aleksandra I, Imperatorskim Uniwersytetem Wileńskim. Do powstania listopadowego uczelnia przeżywała kolejny krótki okres świetności, w tym czasie studiowali na niej Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.

Po stłumieniu powstania listopadowego car zlikwidował uczelnię, jako karę za udział wielu uczonych i studentów w powstaniu. Większość majątku zlikwidowanego uniwersytetu przeznaczono na uposażenie powołanego w 1834 Uniwersytetu Kijowskiego. To samo stało się z bezcennymi zbiorami biblioteki Liceum Krzemienieckiego, które do tej pory stanowią fundament Ukraińskiej Biblioteki Narodowej.

Uczelnia wznowiła działanie dopiero w 1919 roku jako Uniwersytet Stefana Batorego. Językiem wykładowym w okresie międzywojennym był język polski. W okresie międzywojennym uczelnia nie dorównała dawnej świetności. Jednym z najlepszych wydziałów była filologia polska, w cieniu której powstała grupa poetycka Żagary, do której należeli Teodor Bujnicki i Czesław Miłosz.

15 grudnia 1939 roku uczelnia została zlikwidowana przez władze sowieckie. Wydziały Prawa i Nauk Społecznych, Medycyny, Humanistyczny i Matematyczno-Przyrodniczy działały w podziemiu. Uniwersytet wznowił działalność dopiero w 1944 roku. Uczelnia stała się prowincjonalnym uniwersytetem, z językiem wykładowym rosyjskim i nielicznymi wykładami po litewsku.

Od odzyskania przez Litwę niepodległości w 1990 roku uniwersytet nosi nazwę Vilniaus Universitetas, a oficjalnym językiem wykładowym jest język litewski.

Aktualnie Uniwersytet Wileński jest największym na Litwie. Na początku roku akademickiego 2009 uczyło się tam 23707 studentów, w tym 408 obcokrajowców.

Od strony architektonicznej, budynki uczelni prezentują się niezwykle okazale. Najbardziej popularnymi i najczęściej ukazywanymi na zdjęciach miejscami, są Dziedziniec Wielki (Piotra Skargi) i Kościół św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty.

Dziedziniec Wielki
Dziedziniec Wielki
Kościół św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Kościół św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty

Budynki otaczające Dziedziniec Wielki pochodzą z czasu Kolegium Jezuickiego (wzniesionego w latach 1578-1620). Na zdjęciu widać przepiękne arkady. Warto wspomnieć, że dawniej arkady były dwukondygnacyjne, górna część została zamurowana w czasie zaborów. Kondygnację drugiego piętra powstały pod koniec XVII wieku.

Kościół św. Janów został konsekrowany w 1427 roku i zastąpił dawną drewnianą świątynię ufundowaną przez Władysława Jagiełłę. Pieniądze na nowy kościół pochodziły ze składek mieszczan.

Wnętrze zachwyca przestrzenią i bogactwem wyposażenia – wspaniały barokowy ołtarz wielki fundacji Wojciecha Radziwiłła i rokokowy chór pochodzą z XVIII wieku. Liczne rzeźby na postumentach kolumn pochodzą z innych zamkniętych kościołów. Tablice pamiątkowe i epitafia sławnych ludzi związanych z miastem tworzą swego rodzaju panteon.

Plan Starej Części Uniwersytetu Wileńskiego
Plan Starej Części Uniwersytetu Wileńskiego

Legenda:

  1. Dziedziniec Wielki
  2. Dziedziniec Obserwatorium
  3. Dziedziniec Biblioteczny
  4. Dziedziniec Sarbievijusa
  5. Dziedziniec Daukša’y
  6. Dziedziniec Daukantasa
  7. Dziedziniec Arkadowy
  8. Dziedziniec Gucevičiusa
  9. Dziedziniec Mickiewicza
  10. Dziedziniec Stanevičiusa
  11. Dziedziniec Sirvydasa
  12. Dziedziniec Drukarni
  13. Dziedziniec Akademicki

Ostra Brama

Ostra Brama
Ostra Brama

Ostra Brama – niegdyś zwyczajna brama miejsca, obecnie miejsce kultu Matki Boskiej Ostrobramskiej i jedyna istniejąca brama miejska Wilna. Ostra Brama, zwana wcześniej Miednicką, zbudowana na początku XVI wieku, jest, wraz z obrazem Madonny Ostrobramskiej, jednym z symboli Wilna.

Sama brama została zbudowana w stylu późnogotyckim pomiędzy 1503 a 1514 rokiem, jako część systemu obronnego miasta. Średniowieczna tradycja nakazywała umieszczać we wnękach w bramach święte obrazy. W takiej wnęce pierwotnie znajdował się wizerunek Madonny Wileńskiej. W XVII wieku obok Ostrej Bramy zbudowana została drewniana kapliczka i w niej umieszczono cudowny obraz Matki Boskiej. Po pożarze wzniesiono murowaną kaplicę. Obecny wygląd w stylu późnego klasycyzmu nadany został kaplicy po rekonstrukcji w XIX wieku.

W kaplicy ostrobramskiej znajduje się cudami słynący obraz Najświętszej Marii Panny – Matki Boskiej Miłosiernej. Jest to jeden z najwybitniejszych renesansowych obrazów na Litwie. Wzorowany był na rycinach niderlandzkiego artysty Martina de Vosa. Od ponad trzystu lat obraz ostrobramski słynie z cudów. Był i jest on czczony i uważany za cudowny zarówno przez katolików, jak też przez wiernych prawosławnych i unitów. Znany jest na całym świecie, a jego kopie znajdują się w kościołach wielu krajów.

Baszta Giedymina

Baszta Giedymina
Baszta Giedymina

Baszta Giedymina – wzniesiona w 1409 roku, za panowania księcia Witolda, jedyna zachowana baszta górnego zamku w Wilnie. Dawniej była jedną z trzech wież wileńskiego zamku. W 1419 roku zamek spłonął. Później został odbudowany, jeszcze za panowania Witolda. Od czasów Aleksandra Jagiellończyka w zamku mieściła się ludwisarnia, czyli pracownia rzemieślnicza, w której odlewano przedmioty z brązu, miedzi, mosiądzu i spiżu, a w podziemia zajmowały lochy.

Zygmunt II August odnowił zamek i założył w nim swoją bibliotekę. Od 1655 roku, kiedy to zamek został zdobyty przez Rosjan, zaczął popadać w ruinę. Obecnie ostała się tylko wieża, zwana właśnie Basztą Giedymina, którą odremontowano dopiero w połowie XX wieku.

Od 1960 w środku znajduje się Muzeum Zamku Górnego, w którym można zobaczyć między innymi schemat bitwy pod Grunwaldem, krzyżackie sztandary i popiersie księcia Witolda. W muzeum zgromadzono również hełmy, zbroje, miecze i muszkiety oraz armaty i kule armatnie. Można w nim też obejrzeć makiety zamków oraz panoramiczny plan miasta z roku 1576. Na najwyższym piętrze mieści się taras obserwacyjny, z którego można podziwiać malowniczą panoramę Wilna. Od 1990, na szczycie wieży powiewa flaga suwerennej Litwy.

Aleja Giedymina

Aleja Giedymina
Aleja Giedymina

Aleja Giedymina – w latach międzywojennych ulica Mickiewicza, za okupacji sowieckiej nosiła imię Stalina, to najbardziej reprezentacyjna i jedna z najpiękniejszych ulic Wilna. Przy niej ulokowane są ważne instytucje państwowe, między innymi sejm, trybunał konstytucyjny i biblioteka narodowa.

Ulica powstała w 1863 roku. Już przed pierwszą wojną światową pobudowano przy niej piękne neorenesansowe i neogotyckie kamienice oraz siedziby banków, kasyno oficerskie i hotel George.

Aleja ciągnie się od Placu Katedralnego do Wilii i łączy wileńską Starówkę ze Zwierzyńcem. Jej obecna nazwa obowiązuje od 1989 roku – od kiedy Litwa znów jest niepodległa.

Obecny wygląd ulica uzyskała po drugiej wojnie światowej, kiedy to pobudowano tu gmachy Narodowego Teatru Dramatycznego, Samorządu Wileńskiego, Pałacu Rządu Republiki, Teatru Narodowego Opery i Baletu, Biblioteki Narodowej wreszcie Sejmu Litewskiego.

Aleja Giedymina jest obecnie jednym z najpopularniejszych miejsc w Wilnie, zarówno dla turystów, jak i dla stałych mieszkańców. Mieszczą się tu liczne restauracje, kawiarnie, sklepy i wspomniane instytucje publiczne.